Waarschijnlijk ben ik een van de weinige Nederlanders die altijd gefascineerd is geweest door de persoon van Jan Peter Balkenende. Mogelijk heeft het te maken met mijn beroep. Zeker is dat JP geen charismatisch leider is. Zeker is ook dat hij geen grootse visies heeft en verlokkende perspectieven verkondigt. Hij is bepaald geen verleidelijk leider. Zeker is ook dat hij geen begaafd spreker is. Toch is hij ondanks al die leiderschaps’gebreken’ al jaren de eerste man van ons land. Afgezien van bepaalde toevalligheden die altijd een rol spelen op de weg naar de macht, vermoed ik dat hij zijn stabiele toppositie te danken heeft aan drie kwaliteiten. Hij is betrouwbaar, intelligent en respektvol. Ik durf dat over hem te zeggen niet alleen op grond van hoe hij via de televisie of andere media bij mij overkomt, maar ook op grond van de keren dat ik hem persoonlijk heb meegemaakt. Eenmaal een avondlang waarbij we aan tafel elkaars gesprekspartners waren. Maar het is juist vanwege deze drie kwaliteiten van hem dat ik in de afgelopen jaren in verschillende artikelen in de Staatscourant mijn ongerustheid heb uitgesproken over het feit dat hij fanatiek tegen ieder onderzoek is naar de Nederlandse betrokkenheid bij de oorlog in Irak. Zo fanatiek zelfs dat hij de PvdA in ruil voor regeringsdeelname op dat punt het zwijgen heeft weten op te leggen. Blijkbaar wil hij niet dat wij allemaal te weten komen hoe het indertijd precies is gegaan. Gegeven zijn persoonlijkheid kan dat mijns inziens maar één ding betekenen: er speelt een heftige gewetenskwestie. Anders gezegd, hij vreest dat zijn integriteit door een onderzoek op het spel komt te staan en dat is voor hem - ik maak hem een kompliment - het ergste dat ‘m kan gebeuren. Hij wil absoluut niet de geschiedenis ingaan als een George W. Bush of een Tony Blair, beiden leiders die hun volk ernstig misleid hebben ten aanzien van die oorlog. En hij weet dat hij met een onderzoek dat risiko loopt. Ik denk overigens dat hij ons niet opzettelijk heeft misleid. Maar toch. En dan gaat het niet om het feit dat de Nederlandse regering de oorlog politiek heeft gesteund, terwijl de juridische gronden voor die oorlog  uiterst dubieus waren. Het gaat ook niet om het feit dat de Nederlandse regering overwogen heeft ook militaire steun te verlenen, onder andere door een deel van de marine ter beschikking te stellen. Nee, het feit waar het omgaat is, vrees ik, veel ernstiger, namelijk het volgende. Nederland heeft vrijwel zeker de Amerikanen geholpen, praktisch en logistiek, bij de militaire voorbereidingen voor de oorlog in Irak. Die praktische en logistieke steun heeft eruit bestaan dat de Nederlandse regering aan het Amerikaanse leger toestemming heeft verleend om de infrastructuur van ons land, zoals onze spoorwegen en de haven van Rotterdam, te gebruiken om militair materieel en wapens naar het Midden-Oosten te vervoeren. Dat alles in het grootste geheim. Behalve dat wij als volk daarover niets te horen kregen, is aannemelijk dat ook de Tweede Kamer, over althans de overgrote meerderheid, er niets van wist, evenals een aantal ministers. Maar JP moet het wel geweten hebben, evenals een aantal militairen. Het is ongetwijfeld waar dat het voor JP moeilijk was de Amerikanen in deze medewerking te weigeren. Afgezien van de politieke problemen die dat zou hebben gegeven, hebben ze immers bases of opslagplaatsen voor materieel in Duitsland en ons land. Maar actief meewerken aan een oorlog blijft het meest extreme dat een land kan doen. Als leider in het geheim je land in een oorlog laten betrekken is daarom een doodzonde. Waarvan acte.

 Zo’n half jaar geleden, vóór de kredietcrisis, was ik spreker op een congres over de psychologie van het omgaan met risiko’s. Daar trad ook  Nick Leeson op, de man die in 1995 de prestigieuze Britse Barings bank failliet deed gaan. Leeson was als  ‘trader’, effectenhandelaar, werkzaam voor Barings in Singapore. Hij nam daar zulke grote beleggingsrisiko’s dat toen een financiele crisis in Azie uitbrak en de aandelenmarkt ineenstortte, Barings voor 1.4 miljard dollar het schip in en bankroet ging. Leeson dook onder. Korte tijd later werd hij gearresteerd, veroordeeld en verdween voor jaren de cel in. Hij werd vervroegd vrijgelaten toen er bij hem darmkanker werd gekonstateerd. Over zijn affaire schreef Leeson een boek onder de titel “Rogue Trader” (Schurk-handelaar) waarnaar ook een gelijknamige film werd gemaakt. Over de affaire Leeson zijn talloze artikelen geschreven. Opvallend daarin is dat vrijwel alle schrijvers Leeson benaderen als een uitzonderlijk geval. De internationale bankwereld zou zich dit geen tweede keer laten gebeuren. In januari van vorig jaar werd bekend dat de Franse bank Société Génerale voor 4.9 miljard euro het schip in was gegaan door het handelen van een van hun traders, Jerome Kerviel. Ook Kerviel werd gearresteerd, maar is inmiddels, in afwachting van zijn proces, weer vrij. Ook hij is steeds afgeschilderd, door zijn bankmanagers en de media, als een uitzondering. Blijkbaar is dat altijd de eerste neiging van groepen of organisaties in tijden van een ernstig probleem: zoveel mogelijk proberen één enkel individu tot zondebok te maken, daarmee de rijen onderling te sluiten en doorgaan met hoe men altijd heeft gedaan. Hoe begrijpelijk ook, het is meestal de minst verstandige en minst effectieve strategie. Wat vrijwel niemand in de gevallen Leeson en Kerviel heeft willen zien is dat hun dubieuze  handelwijzen geen uitzondering maar juist symptoom waren van  de dubieuze cultuur die in vrijwel alle banken al jarenlang hoogtij viert. Die cultuur is de bonus-cultuur. Voor zowel Leeson als Kerviel geldt dat het met name de bonussen, zeg maar eindjaarsuitkeringen voor behaalde of zogenaamd behaalde winsten, zijn geweest die hen dreven tot het aangaan van steeds grotere risiko’s. Zolang dat goed ging vond iedereen in hun banken dat prima. Zulke bonussen hebben dikwijls de omvang van vele malen, soms wel 100 maal, het jaarsalaris. Een trader die 100.000 euro jaarsalaris heeft kan gemakkelijk een 1.000.000 euro eindejaarsbonus opstrijken. Ter illustratie, op Wallstreet werken tienduizenden traders. Het bonus-systeem is de voornaamste oorzaak van de kredietcrisis. Daardoor hebben bankiers en handelaars steeds grotere risiko’s genomen en steeds ingewikkeldere en onverantwoorde financiele produkten verzonnen om aan consumenten te slijten. Onze politieke en financiele leiders, zoals de Europese, Amerikaanse en Nederlandse bank, valt te verwijten dat ze niet hebben ingegrepen. Op grond van beschikbaar psychologisch onderzoek hadden ze al jaren geleden kunnen weten  dat buitensporig grote beloningen de kwaliteit van prestaties van mensen niet verbetert maar verslechtert. Het verband tussen beloning en arbeidskwaliteit blijkt namelijk de vorm van een omgekeerde U te hebben. Veel te lage beloning verlaagt de kwaliteit van arbeid, veel te hoge ook. Helemaal als voor zeer hoge beloningen een zekere mate van gokken vereist is. Want wie voor het nemen van grote risiko’s bij winst een grote beloning krijgt, heeft de neiging een volgende keer nog grotere risiko’s te nemen. Omdat die risiko’s met andermans geld worden genomen, is er, Leeson geeft dat in zijn boek ook toe, wezenlijk sprake van immoreel gedrag. Madoff, de man van de 50 miljard dollar beleggingsfraude, heeft dat nog niet toegegeven. Terwijl hij wel bij uitstek het bewijs is van het gelijk van de Amerikaanse president Abraham Lincoln. Zo’n 150 jaar geleden deed Lincoln deze uitspraak: “Show me a great fortune, I’ll show you a great crime”.

“Van mij had je ‘m nog veel meer op zijn donder mogen geven”. “Wat een man zeg, die kerel is gek. ”Dat soort christenen, ik word er niet goed van”. Zomaar drie voorbeelden uit de talrijke reacties die ik de afgelopen week per email, brief of telefoon kreeg naar aanleiding van mijn kritiek op Dorenbos, de man van ‘de plastic foetussen in onze brievenbussen-actie’. Dorenbos is christen, oud-voorzitter van de EO en huidig voorzitter van de stichting Schreeuw om Leven. Die stichting zet zich onder andere in om het recht op abortus en euthanasie ongedaan te maken. Ik heb Dorenbos vorige week donderdag voor de eerste keer ontmoet, toen wij beiden gast waren in een uitzending van het programma Pauw en Witteman.

Vanaf het begin van de uitzending lagen er op tafel kleine plastic poppetjes, in een soort van foetus-houding gegoten. Eerlijk gezegd begreep ik aanvankelijk niet waarvoor dat was. Ik had nog niet van de door Dorenbos en zijn mensen gestarte actie gehoord en ook van Dorenbos’achtergrond wist ik vrijwel niets. Totdat hij het woord kreeg en vertelde dat deze plastic foetussen in het land zouden worden verspreid, mogelijk zelfs in brievenbussen zouden worden gedaan, om mensen bewust te maken van het feit dat een 10 weken oude foetus in feite al een compleet mens is. Abortus van een 10 weken oude foetus betekent daarom feite – Dorenbos zei het niet met zoveel woorden maar het was duidelijk dat hij dat wel bedoelde – het opzettelijk doden van een mens en daarmee het schenden van fundamentele mensenrechten.

Op de keper beschouwd zeg je daarmee dat abortus, althans abortus provocatus of bedoelde abortus, moord is. Die gedachten schoten door me heen terwijl Dorenbos aan het woord was en, laat ik het maar toegeven, riepen bij mij innerlijk zowel verontwaardiging als afkeer van zijn actie op. Verontwaardiging omdat een plastic foetus voor Dorenbos en de zijne dan wel het symbool kan zijn van de verwerpelijkheid van abortus, maar voor tal van anderen kan het een heel andere symboolwerking hebben. Zoals de herinnering oproepen aan een miskraam, aan door familie of anderen afgedwongen abortus, of aan verkrachting die tot zwangerschap en het besluit tot afbreking daarvan heeft geleid.

In gedachten zag ik een jonge vrouw voor me die zich door anderen, om welke reden dan ook, had laten pressen tot abortus en die geheel onverwacht en ongevraagd een plastic foetus op haar deurmat vindt. Ik hoorde haar als het ware denken: “Weet je wel dat jij hebt je laten pressen tot moord op een kind, jouw kind”. Dat beeld was voor mij het moment om me met het gesprek te bemoeien en tegen Dorenbos te zeggen dat ik zijn actie om twee redenen afwijs. Ik wijs ze af, omdat ze ernstige trauma’s bij mensen omhoog kan halen, met alle emotionele gevolgen vandien. Dat komt in feite neer op leed toevoegen. Een bepaald onchristelijke houding.

Ik wijs de actie ook af omdat ze niet effectief is voor wat betreft het terugdringen van abortus. We weten uit tal van psychologische onderzoeken dat angst of afkeer aanjagen zonder tegelijkertijd richtingen te wijzen of oplossingen aan te bieden niet effectief is als methode tot gedragsverandering. Daarom zei ik, min of meer uitdagend, ‘stop met die plastic foetus dan ook een handvol condooms door de brievenbus’. Waarop Dorenbos als door een wesp gestoken reageerde.

Voor alle duidelijkheid, ik respekteer de opvattingen van Dorenbos over abortus. Maar ik heb geen respekt voor zijn handelwijze. Leed toevoegen zonder een respektabel doel, in dit geval minder abortussen, dichterbij te brengen, is verwerpelijk. Het maakt deze wereld niet beter, hoogstens pijnlijker.

Wanneer het slecht gaat met de onderneming moet de werkgever open communiceren met zijn medewerkers over hoe de vlag erbij hangt en hen actief betrekken bij het vinden van oplossingen. Dit stelt Stewart Friedman, managementprofessor aan de University of Pennsylvania`s Wharton School.

Volgens Friedman werkt dit beter dan de standaardreflex van veel werkgevers in mindere tijden: het verhogen van de arbeidsproductiviteit door werknemers harder en meer te laten werken. Wanneer de leidinggevende de medewerkers actief betrekt bij het oplossen van een probleem en hen tegelijkertijd aanmoedigt de aan het werk gerelateerde problemen in de thuissituatie aan te pakken, dan verlaagt dit de stress, vergroot dit het vertrouwen en de veerkracht en verbetert het de productiviteit.

Bron en hele artikel: http://www.recruiteronline.nl/index.html?nid=1&cid=2&id=24191

Origine: Harvard Business Review

LEIDEN - Rechtvaardige herrie klinkt minder hard. Als uit te leggen is waarom herrie nodig is, veroorzaakt het minder last. Dat concludeert de Leidse psychologe Eveline Maris.

Woensdag verdedigt ze de stelling in haar proefschrift ‘De Sociale Kant Van Geluidhinder’.

Het hele artikel is hier te vinden:

http://www.nd.nl/artikelen/2008/december/17/door-uitleg-klinkt-herrie-minder-hard ]]> http://psychologie.nl/?feed=rss2&p=10 http://psychologie.nl/?p=1 http://psychologie.nl/?p=1#comments Tue, 16 Dec 2008 17:43:04 +0000 SigmundF http://psychologie.nl/?p=1 Welkom op de nieuwe website van het Psychologie.NL team!