Rene F.W. Diekstra
Zo’n half jaar geleden, vóór de kredietcrisis, was ik spreker op een congres over de psychologie van het omgaan met risiko’s. Daar trad ook Nick Leeson op, de man die in 1995 de prestigieuze Britse Barings bank failliet deed gaan. Leeson was als ‘trader’, effectenhandelaar, werkzaam voor Barings in Singapore. Hij nam daar zulke grote beleggingsrisiko’s dat toen een financiele crisis in Azie uitbrak en de aandelenmarkt ineenstortte, Barings voor 1.4 miljard dollar het schip in en bankroet ging. Leeson dook onder. Korte tijd later werd hij gearresteerd, veroordeeld en verdween voor jaren de cel in. Hij werd vervroegd vrijgelaten toen er bij hem darmkanker werd gekonstateerd. Over zijn affaire schreef Leeson een boek onder de titel “Rogue Trader” (Schurk-handelaar) waarnaar ook een gelijknamige film werd gemaakt. Over de affaire Leeson zijn talloze artikelen geschreven. Opvallend daarin is dat vrijwel alle schrijvers Leeson benaderen als een uitzonderlijk geval. De internationale bankwereld zou zich dit geen tweede keer laten gebeuren. In januari van vorig jaar werd bekend dat de Franse bank Société Génerale voor 4.9 miljard euro het schip in was gegaan door het handelen van een van hun traders, Jerome Kerviel. Ook Kerviel werd gearresteerd, maar is inmiddels, in afwachting van zijn proces, weer vrij. Ook hij is steeds afgeschilderd, door zijn bankmanagers en de media, als een uitzondering. Blijkbaar is dat altijd de eerste neiging van groepen of organisaties in tijden van een ernstig probleem: zoveel mogelijk proberen één enkel individu tot zondebok te maken, daarmee de rijen onderling te sluiten en doorgaan met hoe men altijd heeft gedaan. Hoe begrijpelijk ook, het is meestal de minst verstandige en minst effectieve strategie. Wat vrijwel niemand in de gevallen Leeson en Kerviel heeft willen zien is dat hun dubieuze handelwijzen geen uitzondering maar juist symptoom waren van de dubieuze cultuur die in vrijwel alle banken al jarenlang hoogtij viert. Die cultuur is de bonus-cultuur. Voor zowel Leeson als Kerviel geldt dat het met name de bonussen, zeg maar eindjaarsuitkeringen voor behaalde of zogenaamd behaalde winsten, zijn geweest die hen dreven tot het aangaan van steeds grotere risiko’s. Zolang dat goed ging vond iedereen in hun banken dat prima. Zulke bonussen hebben dikwijls de omvang van vele malen, soms wel 100 maal, het jaarsalaris. Een trader die 100.000 euro jaarsalaris heeft kan gemakkelijk een 1.000.000 euro eindejaarsbonus opstrijken. Ter illustratie, op Wallstreet werken tienduizenden traders. Het bonus-systeem is de voornaamste oorzaak van de kredietcrisis. Daardoor hebben bankiers en handelaars steeds grotere risiko’s genomen en steeds ingewikkeldere en onverantwoorde financiele produkten verzonnen om aan consumenten te slijten. Onze politieke en financiele leiders, zoals de Europese, Amerikaanse en Nederlandse bank, valt te verwijten dat ze niet hebben ingegrepen. Op grond van beschikbaar psychologisch onderzoek hadden ze al jaren geleden kunnen weten dat buitensporig grote beloningen de kwaliteit van prestaties van mensen niet verbetert maar verslechtert. Het verband tussen beloning en arbeidskwaliteit blijkt namelijk de vorm van een omgekeerde U te hebben. Veel te lage beloning verlaagt de kwaliteit van arbeid, veel te hoge ook. Helemaal als voor zeer hoge beloningen een zekere mate van gokken vereist is. Want wie voor het nemen van grote risiko’s bij winst een grote beloning krijgt, heeft de neiging een volgende keer nog grotere risiko’s te nemen. Omdat die risiko’s met andermans geld worden genomen, is er, Leeson geeft dat in zijn boek ook toe, wezenlijk sprake van immoreel gedrag. Madoff, de man van de 50 miljard dollar beleggingsfraude, heeft dat nog niet toegegeven. Terwijl hij wel bij uitstek het bewijs is van het gelijk van de Amerikaanse president Abraham Lincoln. Zo’n 150 jaar geleden deed Lincoln deze uitspraak: “Show me a great fortune, I’ll show you a great crime”.
{ 0 comments… add one now }